Gravelbikepedalen kiezen met SPD als veelzijdige basis

Je gravelbike kan op een lange asfaltstrook, een losse bosweg en een steil wandelpad heel anders aanvoelen. Je pedalen bepalen mede hoe makkelijk je op- en afstapt, welke schoenen je kunt dragen en hoe stevig je voet op hobbelig terrein blijft staan. Er is daarom niet één pedaal dat voor iedere gravelrijder de beste keuze is.

Kijk eerst naar je ritten en schoenen. Daarna kun je kiezen tussen vlakke pedalen, klikpedalen met een verzonken plaatje of een combinatie van beide. Ook de afstelling en een korte oefenrit horen bij de keuze.

Welke pedalen passen bij jouw gravelritten?

Begin niet bij gewicht of uiterlijk, maar bij wat je onderweg doet. Rijd je vooral lange, vlotte tochten en heb je al fietsschoenen met schoenplaatjes, dan zijn klikpedalen logisch. Maak je vaak korte stops, loop je geregeld met de fiets of wil je gewone schoenen kunnen dragen, dan zijn vlakke pedalen eenvoudiger. Voor wie beide situaties afwisselt, zijn combipedalen een optie.

Voor veel recreatieve rijders is een tweezijdig mountainbike-klikpedaal met een verzonken schoenplaatje een bruikbare middenweg. Het plaatje zit in de zool, zodat je er doorgaans makkelijker mee loopt dan met een groot, uitstekend raceplaatje. Shimano beschrijft SPD als een systeem met twee bevestigingspunten en noemt offroad, cyclocross en recreatief gebruik als toepassingsgebieden. Dezelfde fabrikant onderscheidt SPD van SPD-SL, dat drie bevestigingspunten gebruikt en meer op racefietsen is gericht. Dat zijn systemen die andere schoenen vereisen, dus controleer de aansluiting voordat je koopt.

Een overzicht van fiets- en buitensporten helpt je ook om de pedaalkeuze in je bredere gebruik van de fiets te plaatsen: activiteiten voor je fietsplannen.

Wat is het verschil tussen vlak, klik en combi?

Vlakke pedalen hebben geen mechanisme dat je schoen vastklikt. Je kunt je voet direct neerzetten of verplaatsen en gewone schoenen gebruiken. Kies bij onverhard terrein een platform dat voldoende steun geeft en schoenen met een zool die grip heeft op de pedalen. Vlak betekent niet automatisch dat je voet op iedere ondergrond stevig blijft staan: modder, gladde zolen en een klein contactvlak kunnen het gevoel veranderen.

Bij klikpedalen zit een schoenplaatje, ook wel cleat genoemd, onder een geschikte fietsschoen. Dat plaatje klikt in het pedaal en houdt je voet op zijn plaats. Een SPD-pedaal heeft vaak een mechanisme aan beide zijden, zodat je bij het wegrijden niet eerst de juiste kant hoeft te zoeken. Het plaatje is bij geschikte gravel- of mountainbikeschoenen verzonken in de zool. Controleer wel de compatibiliteit: een schoen met drie gaten voor een raceplaatje is niet vanzelf geschikt voor een tweegaats SPD-plaatje. De schoen bepaalt mede hoe ver je comfortabel kunt lopen; bekijk daarom ook welke schoenen bij je pedalen en ritten passen.

Combipedalen bieden aan de ene kant een klikmechanisme en aan de andere kant een vlak platform. Dat klinkt als de meest veelzijdige oplossing, maar in de praktijk moet je soms het pedaal draaien om de gewenste kant boven te krijgen. Ze zijn vooral handig als je tijdens dezelfde rit afwisselt tussen fietsschoenen en gewone schoenen, bijvoorbeeld bij woon-werkritten of een tocht met veel stops. Een Shimano-voorbeeld, de PD-EH500, heeft volgens de fabrikant een vlakke zijde en een SPD-zijde, plus instelbare veerspanning. Het platform meet 90,7 bij 72 millimeter. Die maat hoort bij dit specifieke model en is geen algemene norm voor combipedalen.

Welke keuze past bij welk gebruik?

Rijd je hoofdzakelijk onverhard en draag je fietsschoenen, kies dan meestal een tweezijdig SPD-pedaal. Het systeem is gericht op gebruik met schoenplaatjes die in de zool kunnen verzinken, en de tweezijdige instap is praktisch wanneer je na een stop weer vertrekt. Voor wie al een passende set fietsschoenen heeft, kan dezelfde pedaalstandaard ook op andere fietsen handig zijn.

Kies vlakke pedalen als je het liefst met gewone schoenen rijdt, vaak afstapt of nog niet wilt oefenen met inklikken en uitklikken. Ze zijn ook bruikbaar wanneer je bij technische passages je voet regelmatig wilt verplaatsen. Een vlak pedaal vraagt wel om een schoen met een zool die goed op het pedaal aansluit; een zachte, gladde sportschoen kan minder stabiel voelen dan een stevige fietsschoen.

Kies combipedalen als je echt twee soorten schoenen gebruikt. Als je altijd met fietsschoenen rijdt, levert de vlakke kant meestal weinig voordeel op. Als je vooral gewone schoenen draagt, kan de klikzijde juist ongebruikt blijven. Vergelijk bovendien de grootte van het vlakke platform en de positie van het klikmechanisme, niet alleen het idee van twee functies in één pedaal.

Racepedalen met een groot, uitstekend plaatje zijn vooral aantrekkelijk als je je gravelbike voornamelijk als racefiets gebruikt en de bijbehorende schoenen al hebt. Voor een route met stukken lopen of modder is het verstandig mee te wegen hoe makkelijk je met die schoenen stapt en of het pedaal bij de plaatjes past. De keuze hangt dus niet alleen af van de fiets, maar ook van je schoenen en het aandeel asfalt, gravel en lopen.

Hoe kies en monteer je de pedalen?

1. Noteer hoe je de fiets gebruikt: alleen lange tochten, gemengde ritten met stops of ook dagelijks vervoer. Bepaal of je tijdens de rit met één type schoen rijdt.
2. Controleer de zool van je schoenen. Kijk of er bevestigingspunten zijn voor het beoogde plaatje en of dat plaatje verzonken kan zitten. Koop niet op basis van de naam “gravelpedaal” alleen.
3. Kies vlak, tweezijdig klik of combi op basis van die combinatie. Bij klikpedalen kun je nagaan of de veerspanning verstelbaar is. Een lagere instelling kan het in- en uitklikken toegankelijker maken, maar stel de pedalen volgens de handleiding af.
4. Laat de pedalen correct monteren of volg de instructies van de fabrikant. Let op de markeringen voor links en rechts: het linkerpedaal heeft doorgaans linkse draad. Gebruik het voorgeschreven gereedschap en aanhaalmoment voor jouw model; neem geen momentwaarde van een ander pedaal over.
5. Monteer de schoenplaatjes voorlopig, stel ze af en draai de bouten pas definitief vast volgens de handleiding. Shimano geeft voor de beschreven pedaal- en schoenplaatmontage onder meer een voor-achterbereik van 15 millimeter en een zijwaarts bereik van 5 millimeter op, en noemt 5 tot 6 newtonmeter voor het vastzetten van de plaatjes. Dit zijn waarden uit die handleiding, niet universele instellingen voor elk merk of model.

Hoe controleer je of de keuze werkt?

Oefen met klikpedalen op een veilige, vlakke plek. Klik één voet in en uit terwijl je stilstaat en probeer daarna rustig weg te rijden en gecontroleerd te stoppen. Bij veel systemen maak je de voet los door de hiel naar buiten te draaien, maar volg de instructies voor jouw pedaal en plaatjes. Begin niet met een druk kruispunt of een steile, losse afdaling als eerste oefenplek.

Maak daarna een korte rit op terrein dat lijkt op je gewone route. Let op of je voet stabiel staat, of je zonder ongemak kunt lopen en of je bij stops op tijd kunt uitklikken. Verplaats de schoenplaatjes in kleine stappen als de voetpositie niet prettig voelt; verander niet meerdere instellingen tegelijk. Controleer na de eerste rit of plaatjes en pedaalbevestigingen nog vastzitten. Volg voor montage en onderhoud de handleiding van het specifieke model.

Bij vlakke pedalen let je op of je schoenen niet van het platform glijden en of je voldoende ruimte hebt om je voet te herpositioneren. Bij combipedalen controleer je of je de gewenste zijde vlot vindt zonder omlaag te kijken. Blijkt dat omslaan in de praktijk irritant, dan kan één type pedaal dat aansluit op je gebruik eenvoudiger zijn. Stem ook je banden af op de ondergrond: de bandenspanning voor gravelritten beïnvloedt mede hoe rustig de fiets over losse stukken rijdt.